Ýngiltere
England

Ýngiltere Bayraðý Ýngiltere Armasý
Ýngiltere'nin Avrupa'daki konumu.
Ýngiltere (koyu yeþil) ve diðer Birleþik Krallýk ülkeleri (açýk yeþil)'nin Büyük Britanya ve Ýrlanda Adasý'ndaki konumlarý.
Resmi dil	Ýngilizce
Baþkent	Londra
En büyük kent	Londra
Yüzölçümü	130.395 km² (Birleþik Krallýk'ta birinci)
Nüfus	50,1 milyon (2004) (Birleþik Krallýk'ta birinci) 377 kiþi/km²
Para birimi	Ýngiliz Sterlini (£) (GBP)
Saat dilimi	UTC, Yaz saati uygulamasýnda UTC +1
Milli Marþ	Resmi olarak milli marþ yok, geleneksel olarak "God Save the Queen" kullanýlýr.
Telefon Kodu	+44

 

Ýngiltere'nin baðlý olduðu Birleþik Krallýk, Büyük Britanya adasý ülkeleri (Ýngiltere, Galler ve Ýskoçya) ile Ýrlanda Adasý'nda yer alan Kuzey Ýrlanda'dan oluþur. Adý, 5. yüzyýl'da Saksonlarla birlikte adayý istila eden Germen halký Angllardan kaynaklanýr ve günümüzde zaman zaman, Birleþik Krallýk adý yerine de kullanýlýr.

Coðrafya

Kuzey-güney doðrultusunda uzun bir ada olan Büyük Britanya'nýn batý kesimi genellikle daðlýktýr. Ancak yükseklikler fazla deðildir. Ýskoçya'da Ben Nevis Tepesi 1.340 m, Galler'de Snowdown Tepesi 1.084 m'dir. Bütün ada hafif tepelerle düzlükler halinde uzayan çayýr ve aðaçlýklarla kaplý yeþil bir ülkedir. Ýklim batýdan gelen okyanus etkisiyle yumuþak ve nemlidir. Batý kesimi daha çok yaðýþ alýr. Yýllýk yaðýþlar 700-1.200 mm arasýnda deðiþir. Mevsimler arasý sýcaklýk farký da çok azdýr (Londra'da Ocak ayý ortalamasý 5 °C, Temmuz ayý ortalamasý 16,7 °C). Adanýn en geniþ yeri 130 km'yi geçmediði için ýrmaklar kýsadýr. En önemli ýrmaklar Thames, Trene, Severn'dir.

Nüfus

Ýngiltere kalabalýk bir ülkedir (km² baþýna 377 kiþi). Nüfus 18. ve 19. yüzyýllarda çok artmýþ, ülke bu nüfusu besleyemediði için halkýn bir bölümü Amerika'ya göçmüþtür. Günümüzde, doðumlarýn azalmasý nedeniyle (binde 14'ten az) nüfus artýþý durmuþ gibidir. Ülkede %2'ye varan yoðunlukta yabancý (Zenci, Ýrlandalý, Hintli, Pakistanlý, Kýbrýslý vb.) bulunmaktadýr. 2. Dünya Savaþý'ndan sonra sömürgelerin elden çýkmasý ve ekonomik bunalýmýn büyümesi sonucunda Ýngilizler ile azýnlýklar arasýnda boyutlarý çatýþmalara varan bazý sorunlar ortaya çýkmaktadýr. Nüfus daðýlýþý oldukça dengesizdir. Daðlýk kesimler hemen hemen ýssýz gibidir. Tarým bölgeleri buralara oranla kalabalýktýr. Nüfusun büyük çoðunluðu sanayi merkezi olan kentlerde toplanmýþ durumdadýr (kentleþme oraný %90). Bu durumuyla Ýngiltere dünyada kentleþme oraný en yüksek ülkedir. Nüfusun %40'ý yüzölçümü ülkenin %4'ü kadar olan ve içlerinde altýsýnýn nüfusu milyonu aþan birbirine yakýn kentler de bulunmaktadýr.

Ekonomi

Çalýþan nüfusun %40'ýný endüstri kollarýndakiler oluþturur. Ýngiltere endüstri devrimini Avrupa'da ilk gerçekleþtiren ülkedir. Endüstri 18. yüzyýl'ýn ikinci yarýsýnda zengin taþ kömürü yataklarýnýn iþletilmesiyle baþlamýþtýr. Günümüzde taþkömürü üretimi azalmýþtýr (yýlda 122 Mt) ve hepsi iç tüketimde kullanýlmaktadýr. Enerjinin ancak üçte biri kömürden saðlanmaktadýr. Buna karþýlýk hidrokarbon üretimi artmýþtýr. Bunun önemli bir bölümü (53 Mt petrol, 40 milyar m³ doðalgaz) Kuzey Denizi'nden çýkartýlmaktadýr. Yine de yýlda 20 Mt petrol dýþalýmý yapýlmaktadýr. Elektrik üretimi 288 milyar KWh'yi bulur ve bunun 37 KWh'si nükleer santrallardan saðlanýr. Çelik üretimi, çoðu dýþarýdan satýn alýnan demir cevherinden olmak üzere yýlda 20 Mt kadardýr. Gemi yapýmý ve motorlu taþýt endüstrileri çok geliþmiþtir (2 milyona yakýn taþýt, bunun %80'i binek otosu). Uçak sanayi ile birlikte daha birçok sanayi dalýný bunlara eklemek gerekir (takým tezgahlarý, tarým ve demiryolu makineleri, elektrikli makineler vb.)

En eski endüstri kolu tekstildir. Ancak eski önemini yitirmiþ durumdadýr. Bununla birlikte dýþarýdan alýnan pamuk ve hem yerli hem ithal yünle yýlda 90.000 ton pamuklu, 185.000 ton yünlü üretilmektedir. Sentetik tekstil üretimi ise 400.000 ton dolayýndadýr. Kimya endüstrisi tekstile göre daha yeni olmasýna karþýn büyük bir hýzla geliþmiþtir. Petrokimya sanayinin (plastik madde, sentetik iplik, kauçuk, vb.) önemi de diðer kimya dallarýna (gübre, boya, sabun, vb. üretimi) göre daha fazladýr.

Endüstrinin yanýnda tarým ikinci plandadýr. Çalýþan nüfusun ancak %5'i tarým alanýndadýr. Gerçekte doðal koþullar da tarýma pek elveriþli deðildir. Yetiþtirilen baþlýca ürünler; buðday (5-10 Mt), patates, þeker pancarý, sebze ve meyvedir. Hayvancýlýk, tarýma göre daha geniþ bir yer tutar: 15 milyon baþ sýðýr, 30 milyon baþ koyun. Yýlda 1 Mt balýk tutulmaktadýr. Yoðun gübre kullanýmýna karþýn tarým üretimi nüfusu beslemeye yetmemektedir.

Ýngiltere'nin önemli gelir kaynaðý eskiden bu yana ticaretti. Sömürgelerden ve geri kalmýþ ülkelerden alýnan hammaddeler iþlenerek yine bu ülkelere satýldýðýndan ekonomik zenginlik büyük boyutlara ulaþmýþtý. Sömürgeler baðýmsýzlýklarýný kazandýktan sonra bu durum deðiþmiþtir. Bununla birlikte çok uluslu Ýngiliz þirketleri (British Petroleum, Imperial Chemical Ins. ve Shell gibi) ve büyük bir ticaret filosu ticaret dengesini ülke lehine destekleyici etmenlerdir. Ancak gene de ülke ekonomisi zaman zaman bunalýma düþmekte, buda toplumsal sorunlara yol açmaktadýr. Dolayýsýyla Ýngiltere giderek eski ekonomik gücünü yitirmektedir.

Tarih

Ýngiltere'nin bilinen ilk yerlileri Keltlerdir. Romalýlar, Batý Avrupayý istila ederken Ýngiltere'yi de fethedip (1. yüzyýl) adaya "Britania" adýný vermiþlerdir. Roma egemenliðinin dört yüzyýl sürmesine karþýn ülke bu durumdan fazla etkilenmemiþtir. 5. - 8. yüzyýllarda sürekli Anglo Sakson akýnlarý, Keltleri kuzey ve batýdaki daðlýk yörelere sürerek adaya yeni halklarýn yerleþmelerine olanak saðlamýþtýr. Bunu, Danimarka ve 11. yüzyýlda Norman istilalarý izledi. Normandiyalý Fatih 1. William beþ yýl içinde ülkeye egemen oldu. Norman krallarýn yönetiminde Anglosaksonlarla Normanlar birbirlerine karýþtý, dil yapýsý da ona göre biçimlendi. 1485'te baþa geçen Tudor Hanedaný'ndan Kral 8. Henry kilisede reform yaptý ve Ýngiliz deniz gücünü kurdu. I. Elizabeth (1558-1603) Anglikanizmi Ýngiltere'nin resmi dini olarak kabul edip, Katolik direniþini kýrdý, yenilmez Ýspanyol armadasý'ný bozguna uðratarak, Ýrlanda'yý Ýngiltere topraklarýna kattý.

Saltanatý döneminde sanat ve edebiyat alanlarýnda büyük geliþmeler oldu. Kýsa süren cumhuriyet döneminden sonra (1649-1658) yeniden krallýða dönüldü. Kraliçe Victoria (1837-1901) zamanýnda Ýngiltere dünyanýn en büyük gücü durumuna geldi. 1877'de Hindistan sömürgeleþtirildi. Mýsýr ele geçirildi (1882). Ýngiltere, 1. Dünya Savaþý'ndan zaferle çýktý. 1936'da Mýsýr baðýmsýz oldu. Sudan'da Ýngiliz-Mýsýr ortak yönetimi kuruldu. Ýngiltere, 2. Dünya Savaþý'ndan da zaferle çýktýysa da batý dünyasýnýn liderliðini Amerika Birleþik Devletleri'ne býrakmak zorunda kaldý. Hindistan, Pakistan, Ýrlanda ve Afrika'da birçok sömürge baðýmsýzlýklarýna kavuþtu. Savaþ sonrasý seçimleri Ýþçi Partisi kazandý. 1951'de Muhafazakarlar yeniden iktidara geldilerse de bazý iç ve dýþ güçlüklerle karþýlaþtýlar. 1952'de Kraliçe II. Elizabeth tahta çýktý. 1951-1964 arasýnda iktidarda bulunan, Muhafazakar Parti (Churchill, Eden, Mac, Millan, Douglas, Hume hükümetleri) sosyal ve ekonomik güçlükleri yenmede baþarýlý olamadý. Ýþçi Partisi iktidarý döneminde (1964-1970), sterlin devalüe edildiyse de ekonomik bunalým tam olarak giderilemedi, Kuzey Denizi'nde petrol bulunmasý ülke ekonomisini bir ölçüde rahatlatmýþtýr.

1979'da iktidara gelen Muhafazakar Parti lideri bayan Margaret Thatcher yönetimindeki yeni hükümet sýký para politikasý ve ücretlerin dondurulmasý siyaseti ve enflasyonu yenmeye, ülkeye eski istikrarlý ekonomik gücünü kazandýrmaya çalýþtý. Ancak Ýrlanda'daki Katolik tedhiþ hareketleri ve içerde yabancýlara karþý baþlayan düþmanýlýðý Thatcher Hükümeti'ni uðraþtýran önemli sorunlardý. Thatcher'in 1990 yýlýnýn sonlarýnda istifa etmesi üzerine yerine John Major baþbakan oldu.Þu an iktidarda  Tony Blair'in liderliðindeki  Ýþçi Partisi bulunmaktadýr.